واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
722
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
عبور از جيحون ( آمودريا ) طعمهء امواج گشتند . پس از آن پادشاه قراختائيان خوارزمشاه را مورد سرزنش قرار داد كه به خاطر وى آن همه افراد خويش را از دست داده است و پرداخت مبلغ هنگفتى را طلب كرد - يعنى 10000 دينار براى هر مقتول . وعدهء مقتولان جمعا 12000 نفر بوده ( ؟ ) « 1 » . آنگاه خوارزمشاه با غياث الدين وارد مذاكره شد و وى خواست كه خوارزمشاه تكش به خليفه اظهار اطاعت كند و خسارات مردمى را كه به هنگام هجوم قراختائيان زيان ديدهاند جبران نمايد . مذاكرات قرين موفقيت گشت و پس از آن خوارزمشاه به گورخان چنين پاسخ داد : « لشكريان تو فقط كوشيدند بلخ را به تصرف درآورند و به يارى من نيامدند . من به ايشان نپيوستم و نفرمودم كه از رود بگذرند . اگر چنين كرده بودم وجهى را كه از من مىخواهند پرداخت مى - كردم . ولى اكنون كه شما نتوانستهايد از عهدهء غوريان برآئيد چنين سخنانى مىگوئيد و چنين توقعاتى از من داريد . اما راجع به خودم . . . من با غوريان صلح كردهام و به تحت تابعيت ايشان درآمدهام « 2 » و ديگر تابع شما نيستم » . قراختائيان پايتخت خوارزمشاه را محاصره كردند و وى هر شب بيرون آمده برايشان شبيخون مىزد . عدهء كثيرى از « مجاهدان راه دين و غازيان » نيز به وى ملحق شدند . سرانجام دشمنان عقب نشستند . خوارزمشاه ايشانرا تعقيب
--> ( 1 ) - اينكه قراختائيان از سرزمينى كه فقط 30000 دينار خراج ساليانه مى - پرداخته 1200000 دينار غرامت خواسته باشند بسيار مستبعد به نظر مىرسد . تا حدى كه اطلاع داريم در قرون وسطى بطور كلى مواردى كه چنين مبلغ هنگفتى پرداخته شده باشد - وجود نداشته . ( 2 ) - اينكه تكش در پايان دوران سلطنت خويش كه به منتهاى قدرت رسيده بوده چنين چيزى گفته باشد ، بسيار محل ترديد است .